ایده تاسیس مرکز پیشرفت ، آبادانی و محرومیت زدایی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاددانشگاهی با فعالیت های پژوهشی این نهاد شکل گرفت. محور اصلی اقدامات پژوهشگاه در حوزه فقر و محرومیت از دهه 80 بر پژوهش های کاربردی و بنیادی استوار بود پژوهشگاه از سال 1398 با همکاری بنیاد علوی به صورت میدانی و عملیاتی در طرح های توان افزایی و محرومیت زدایی وارد و تا سال  1400 در چهار منطقه ملکشاهی استان ایلام، قصرقند و تفتان از استان سیستان و بلوچستان، منطقه چالدران در آذربایجان و منطقه احمدی استان هرمزگان در میدان طرح های توان افزایی و صندوق های اعتباری خرد را راه اندازی نمود. در طی پژوهش ها و اقدامات عملی به نقاط قوت و ضعف مدل ها و الگوهای اجرا شده در مناطق پی برده شد. بر همین اساس و به پشتوانه سه دهه تجربه در حوزه محرومیت زدایی پژوهشگاه در سال 1404مقدامات تاسیس مرکز ملی پیشرفت، آبادانی و محرومیت زدایی را در جهاددانشگاهی آغاز نمود و در سال 1405 مرکز تاسیس و هیات مدیره آن منصوب شدند.